De stad als utopisch ideaal 4: Geen ideaal kan zonder contrapunt

De eenvoud van idealen versus de complexiteit van de realiteit

Aanvang 20:15 uur

 

Spreker: Erik de Bom

Gespreksleider: Charlotte van Emstede

 

De bijeenkomst

Thomas’ Mores Utopia is geen stad maar een land. Nadenken over de stad als utopisch ideaal verlangt dus ook – en in feite allereerst – nadenken over het land als utopisch ideaal, of zelfs het continent; zoals Europa. In wezen is het principe hetzelfde: het gaat om ontwikkelen en implementeren van beleid.

 

Erik de Bom neemt die “opdracht” serieus en richt zich daarom als utopisch denker op de Europese Unie “als een in tijd en ruimte gesitueerde politieke constellatie met eigen actoren en wetmatigheden”. Dat geeft hem een aangrijpingspunt om te wijzen op Thomas Mores belangrijkste waarschuwing. De Bom: “Als we het ideaal van een sociaal Europa al kunnen bereiken, dan zal dat alleen via de (tergend trage) weg van de complexe Europese democratie kunnen. De lidstaten, het parlement, de commissie: allemaal hebben ze een zeg en bij allemaal moet een draagvlak worden gecreëerd.” Vertaald naar de stad: de stadsdelen, het stadsbestuur, het college van burgemeester en wethouders hebben een strategie nodig die een duidelijke aanpak voorstelt en rekening houdt met wat mogelijk en haalbaar is. “In elk ander geval blijft de ideaaltheorie wat ze is: een utopie.” De praktische beslommeringen ontslaan ons er daarom bepaald niet van idealen uit te denken. “Utopia heeft zeker niet afgedaan als gids(ei)land.”

 

Rode draad door de Idealenfabriek-avonden met Erik de Bom is via routes als deze nadenken over de eenvoud van Utopia. “Met die eenvoud is niets mis,” meent hij. “Het is een middel om de complexiteit van de realiteit te reduceren en te controleren. Maar in de niet-ideale wereld kunnen we uiteraard niet om die complexiteit heen. Een contrapunt in de vorm van een niet-ideaaltheorie is dan nodig om de stap te zetten van de idealiseringen naar de ‘echte’ wereld – een voorbeeld zijn alle wetten, conventies en afspraken in verband met onze sociale zekerheid.” Beseffen we dat niet, dan neemt de afstand tussen ideaal en realiteit toe. “Des te zwaarder de opdracht om idealen naar de realiteit te vertalen.”

 

Spreker(s) en gespreksleider

Erik de Bom is verbonden aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de Katholieke Universiteit Leuven. Hij legt zich toe het politieke denken van de 16de en 17de eeuw en op de normatieve grondslagen van het hedendaagse Europese project. Samen met Toon van Houdt redigeerde hij de in 2016 verschenen bundel Andersland. Stichting Utopa gaf de bundel in 2018 opnieuw uit.
 

Charlotte van Emstede is specialist in gebouwd erfgoed; één van haar hoofdthema’s is de manier waarop mensen de historische gebouwde omgeving waarderen en er betekenis aan geven. Van Emstede studeerde Bouwkunde aan de TU Delft en Filosofie aan de Universiteit Utrecht.

Erik de Bom
Erik de Bom
Charlotte van Emstede
Charlotte van Emstede