De stad als utopisch ideaal 5: Sociale visioenen - de tuinsteden en Mondriaan

Met aandacht voor de tuinsteden van Howard en de strenge dromen van Mondriaan

Aanvang 20:15 uur

 

Let op: Van deze bijeenkomst vindt alleen een editie in Wageningen en Leiden plaats, niet in Amsterdam.

 

Spreker: Maarten Hajer

Gespreksleider: Daan Roovers

 

De bijeenkomst

Hoe moet het collectieve leven er uit zien? Wat is sociaal gezien een werkbare utopie? In de afgelopen honderd jaar zijn verschillende antwoorden op de stad geprojecteerd. Op de volgende bladzijden brengt Maarten Hajer een paar van die “sociale utopieën” in kaart – om vervolgens uit te leggen waarom ze faalden de gewenste maatschappelijke verandering teweeg te brengen. Na analyse van de faalfactoren kijkt hij tenslotte naar het beeld van de stad als utopie. De tekst dateert uit 1989, en verscheen als een van de bijdragen aan de “huldebundel” Voor Arthur Lehning. Over anarchisme, anarchosyndicalisme en architectuur (onder redactie van T. van Helmond en J.J. Overstegen gepubliceerd bij Gerards en Schreurs in Maastricht).

 

Nu, dertig jaar later, zal Maarten Hajer op “zijn” Idealenfabriekavonden terugkijken op zijn tekst van toen, en op basis daarvan vooruitkijken. Aan de orde komen de tuinsteden van Ebenezer Howard en de strakke principes van Piet Mondriaan; “De idee ‘tehuis’ (Home, sweet home) moet verloren gaan,” verordonneerde Mondriaan maar liefst. Hajer ziet vandaag opnieuw een toenemende “behoefte aan idealen”, en noemt dat een “niet toevallige” ontwikkeling. Hij juicht die toe: “zonder idealen neemt de politieke macht van het verleden het over” – de mechanismen die de wereld de afgelopen jaren zijn gaan regelen worden dan alleen maar sterker.

 

De vraag of de stad een utopie kan zijn, is daarmee complexer dan ooit geworden. Want onder welke voorwaarden zou dat dan kunnen? In zijn in 2014 samen met Ton Sassen gepubliceerde boek Smart – about – Cities geeft Hajer een deel van het antwoord. Het wereldwijde streven naar “smart cities”, waarin technologie ervoor zorgt dat de stad veiliger, schoner en vooral efficiënter wordt, zou plaats moeten maken voor bevorderen van “smart urbanism”, dat het “metabolisme” van de stad weer als essentiële factor herkent. Datgene dus wat een stad doet leven, en niet per se op efficiëntie is gericht. Een bepaald onmodern idee, dat precies daarom de moeite van het bespreken meer dan waard is.

 

Spreker(s) en gespreksleider

Maarten Hajer is faculteitshoogleraar Urban Futures aan de Universiteit van Utrecht. In de jaren 90 werkte hij als onderzoeker aan de universiteiten van Leiden en München en bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Van 1998 tot 2015 was Hajer hoogleraar Bestuur & Beleid aan de Universiteit van Amsterdam. Van 2008 tot 2015 was hij de eerste directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). In 2014 werd hij verkozen tot Overheidsmanager van het Jaar.

 

Daan Roovers was tot voor kort hoofdredacteur van Filosofie Magazine, en ontwikkelde initiatieven als de Nacht van de Filosofie en de Denker des Vaderlands. Ze doet onderzoek naar de ontwikkeling van publieke opinie; investeren in individuele en collectieve denkkracht noemt ze haar voornaamste drijfveer. Daan Roovers is docent aan de Universiteit van Amsterdam, programmamaker en schrijver.

Maarten Hajer
Maarten Hajer
Een tuinstad-diagram van Ebenezer Howard
Een tuinstad-diagram van Ebenezer Howard
Daan Roovers
Daan Roovers